Rzucanie palenia w cukrzycy typu 2: pierwsze zalecenia

Pomoc w rzucaniu palenia powinna być stałą częścią leczenia cukrzycy typu 2 – razem z kontrolą glikemii, masy ciała i przyjmowanych leków. Tak wynika z pierwszego międzynarodowego konsensusu poświęconego wyłącznie temu zagadnieniu. Zalecenia grupy DiaSmokeFree opublikowało czasopismo „Diabetes Research and Clinical Practice”, a ich pierwszą autorką jest polska badaczka, dr hab. n. med. Magdalena Walicka z Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN. Dokument dotyczy dorosłych z cukrzycą typu 2, którzy palą, oraz lekarzy, którzy ich leczą.

Skąd nowe zalecenia

Panel ekspertów opracował rekomendacje w ustrukturyzowanym procesie konsensusu, oceniając jakość danych metodą GRADE tam, gdzie było to możliwe. Według autorów osoby z cukrzycą typu 2 potrzebują intensywnego, zindywidualizowanego wsparcia przez cały okres rzucania palenia. Połączenie leków, wsparcia behawioralnego i zapobiegania nawrotom działa lepiej niż krótka interwencja.

W rozmowie z PAP Nauka w Polsce dr hab. Walicka przytoczyła dane amerykańskie (analiza Fan i wsp. z 2013 r.): w ciągu 30 lat odsetek palaczy w populacji ogólnej spadł z 23,2 do 17,3 proc., a wśród osób z cukrzycą tylko z 16,8 do 15,4 proc. Palący z cukrzycą wypalają też więcej papierosów, a ich metabolizm nikotyny jest o 40–42 proc. szybszy, co utrudnia zerwanie z nałogiem. Aktualnych ogólnopolskich danych o paleniu wśród osób z cukrzycą typu 2 nie ma; w całej dorosłej populacji Polski pali szacunkowo 6,9–7,6 mln osób.

Co może się zmienić po rzuceniu palenia

Ustaje narażenie na toksyczne produkty spalania tytoniu, które sprzyjają stresowi oksydacyjnemu, uszkodzeniu naczyń i przewlekłemu stanowi zapalnemu. W pierwszych tygodniach mogą się jednak pojawić przejściowe trudności: większa zmienność glikemii lub wyższe stężenie glukozy, związane m.in. z większym apetytem, przyrostem masy ciała i stresem odstawienia nikotyny. W badaniach retrospektywnych u osób, które nie paliły co najmniej rok, obserwowano średni wzrost HbA1c o 0,21 punktu procentowego i przyrost masy ciała o ok. 4,7 kg. Zdaniem autorki długofalowe korzyści przeważają nad tymi trudnościami.

Składniki dymu tytoniowego wpływają na enzymy metabolizujące leki (konsensus wymienia m.in. CYP1A2, enzymy UGT i transportery nerkowe). Po rzuceniu palenia może się więc zmienić działanie części leków przeciwcukrzycowych – w wywiadzie wymieniono flozyny, pioglitazon, metforminę i linagliptynę. Szczególnej uwagi wymagają osoby, które przyjmują je razem z insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika, bo może wzrosnąć ryzyko niedocukrzenia. Nie oznacza to automatycznej zmiany leczenia – decyzję podejmuje lekarz po ocenie konkretnej osoby.

Co to oznacza w praktyce

• Zalecenia przewidują wizyty kontrolne m.in. w 2. i 4. tygodniu po rzuceniu palenia oraz częstsze sprawdzanie glikemii, masy ciała i ciśnienia w pierwszych tygodniach.
• Wsparcie behawioralne: co najmniej trzy sesje trwające ponad 20 minut, najlepiej połączone z farmakoterapią. W badaniu przytoczonym w konsensusie tylko 13,3 proc. diabetologów uważało się za w pełni przygotowanych do takiej pomocy.
• Wareniklina: w jednym z badań po roku nie paliło 18,7 proc. osób ją stosujących wobec 5,3 proc. w grupie placebo. W Polsce lekarze korzystają głównie z nikotynowej terapii zastępczej lub cytyzyny, dla której brakuje badań u osób z cukrzycą typu 2. Preparaty te nie są refundowane.
• E-papierosy nie są zalecane jako standardowa metoda leczenia. Autorzy dopuszczają je wyłącznie jako przejściowy element redukcji szkód u osób, którym nie udało się rzucić palenia metodami o udowodnionej skuteczności. Celem pozostaje całkowite zaprzestanie palenia.

Według badania z polskiej podstawowej opieki zdrowotnej, przytoczonego przez dr hab. Walicką, o palenie zapytano 68,4 proc. palaczy, ale poradę dotyczącą rzucenia otrzymało tylko 33,7 proc. Jako minimum autorka wskazuje pytanie o palenie na każdej wizycie, propozycję konkretnej pomocy, termin kontroli i informację o Telefonicznej Poradni Pomocy Palącym. Więcej o ochronie nerek w cukrzycy: nefropatia cukrzycowa – profilaktyka i leczenie, a o objawach i postępowaniu przy niedocukrzeniu: jak radzić sobie z hipoglikemią.