Hipoglikemia (niedocukrzenie): objawy i co robić krok po kroku

Hipoglikemia, czyli niedocukrzenie, to spadek glukozy we krwi poniżej 70 mg/dl. Dotyczy przede wszystkim osób leczonych insuliną i niektórymi lekami doustnymi. Dobra wiadomość jest taka, że niedocukrzenie da się szybko rozpoznać i opanować, jeśli wiesz, na co patrzeć i co mieć pod ręką. Poniżej zebrałam aktualne zasady z zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego i Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego.

Czym jest hipoglikemia

Zalecenia wyróżniają trzy poziomy niedocukrzenia. Liczy się nie tylko wynik z glukometru czy sensora, ale też to, czy radzisz sobie sama, czy potrzebujesz pomocy drugiej osoby.

Jeśli masz wynik w mmol/l, przeliczysz go w przeliczniku mmol/l na mg/dl.

Objawy niedocukrzenia

Pierwsze sygnały to reakcja organizmu na spadek cukru. Później, gdy glukozy zaczyna brakować mózgowi, dochodzą objawy neurologiczne.

Wczesne objawy

• drżenie rąk, pocenie się, bladość
• kołatanie serca, niepokój, rozdrażnienie
• nagły, silny głód
• mrowienie wokół ust

Objawy przy dalszym spadku

• kłopot z koncentracją, spowolnienie, senność
• niewyraźne lub podwójne widzenie
• zaburzenia mowy, dziwne zachowanie, splątanie
• drgawki i utrata przytomności przy ciężkim niedocukrzeniu

Niedocukrzenie w nocy często zdradzają koszmary, spocona pościel albo ból głowy i zmęczenie rano. Po wielu latach choroby i po częstych epizodach objawy mogą słabnąć. Wtedy mówimy o nieświadomości hipoglikemii, o której piszę niżej.

Co robić, gdy cukier spada: reguła 15/15

Gdy jesteś przytomna lub przytomny i możesz bezpiecznie przełykać, przy glikemii 70 mg/dl lub niższej:

1. Zjedz lub wypij 15 g glukozy. Pierwszym wyborem są tabletki lub żel z glukozą (dekstrozą). Ile glukozy ma jedna tabletka, sprawdzisz na opakowaniu.
2. Jeśli nie masz glukozy, sięgnij po inne węglowodany proste, np. ok. 150 ml soku owocowego albo słodzonego napoju.
3. Po 15 minutach zmierz cukier ponownie.
4. Jeśli nadal jest poniżej 70 mg/dl, powtórz 15 g glukozy.
5. Gdy cukier wróci do normy, a do posiłku zostało dużo czasu, zjedz małą przekąskę z węglowodanami złożonymi, żeby nie spadł znowu.

Czekolada czy batonik to zły wybór na niedocukrzenie. Tłuszcz spowalnia wchłanianie cukru, więc glikemia rośnie wolniej, niż potrzebujesz. Przy pompach z automatycznym podawaniem insuliny zalecane porcje węglowodanów bywają mniejsze, bo pompa sama wstrzymuje insulinę. Ile dokładnie, ustal ze swoim zespołem diabetologicznym.

Ciężka hipoglikemia: jak pomóc

Ten fragment warto pokazać bliskim, współpracownikom i nauczycielom dziecka z cukrzycą.

1. Osobie nieprzytomnej lub z zaburzeniami świadomości nie podawaj nic do ust, bo może się zakrztusić.
2. Podaj glukagon: 1 mg we wstrzyknięciu (u dzieci poniżej 25 kg 0,5 mg) albo 3 mg donosowo (od 4. roku życia, bez względu na masę ciała).
3. Ułóż osobę w pozycji bocznej ustalonej.
4. Zadzwoń pod 112, a jeśli nie masz glukagonu, zrób to od razu.
5. Gdy osoba odzyska przytomność i będzie mogła przełykać, powinna zjeść węglowodany.

Glukagon powinien mieć każdy, kto jest narażony na ciężkie niedocukrzenia. Postać donosowa i gotowe wstrzykiwacze są łatwiejsze w użyciu dla osób bez wprawy niż zestaw do przygotowania zastrzyku.

Najczęstsze przyczyny

• za duża dawka insuliny albo źle dopasowana do posiłku, np. przeszacowane węglowodany
• pominięty lub opóźniony posiłek
• wysiłek fizyczny, także kilka godzin po treningu i w nocy po aktywnym dniu
• alkohol, który może obniżać cukier nawet kilkanaście godzin po wypiciu
• niektóre leki doustne, zwłaszcza pochodne sulfonylomocznika

Nieświadomość hipoglikemii

Przy nieświadomości hipoglikemii organizm nie daje wczesnych sygnałów ostrzegawczych, więc pierwszym objawem bywa splątanie. Zalecenia PTD mówią, że w takiej sytuacji albo po ciężkim epizodzie wskazane jest ciągłe monitorowanie glikemii (CGM), a przez kilka tygodni warto celować w nieco wyższe cukry. Ścisłe unikanie niedocukrzeń pomaga odzyskać odczuwanie objawów.

Jak zapobiegać niedocukrzeniom

• Noś sensor z alarmem niskiego cukru. Cel dla większości osób to mniej niż 4% czasu poniżej 70 mg/dl i mniej niż 1% czasu poniżej 54 mg/dl.
• Zawsze miej przy sobie glukozę: w torebce, w samochodzie, przy łóżku, w torbie na trening.
• Mierz cukier przed jazdą samochodem i przed wysiłkiem. Po treningu i po alkoholu sprawdzaj go częściej, także w nocy.
• Do alkoholu zawsze jedz posiłek z węglowodanami.
• Powiedz bliskim, jak wygląda Twoje niedocukrzenie i gdzie trzymasz glukagon.
• Jeśli niedocukrzenia się powtarzają, opowiedz o tym diabetologowi. Często wystarczy zmienić dawki albo godziny posiłków.

Hipoglikemia w ciąży

W ciąży cele glikemii są niższe, więc ryzyko niedocukrzeń rośnie, szczególnie w pierwszym trymestrze. Plan postępowania, alarmy w sensorze i dawki warto ustalić z diabetologiem jeszcze przed ciążą albo na samym jej początku.