Stres cukrzycowy: pierwsze wytyczne EASD dla dorosłych

15 września 2026 r. Europejskie Towarzystwo Badań nad Cukrzycą (EASD) opublikowało w czasopiśmie „Diabetologia” pierwsze w swojej historii wytyczne oparte na dowodach naukowych, które dotyczą stresu cukrzycowego (ang. diabetes distress) u dorosłych z cukrzycą typu 1 i typu 2. Dokument jest skierowany do lekarzy i innych osób z zespołów diabetologicznych. Opisuje, jak rozmawiać o emocjonalnym obciążeniu chorobą, jak często je oceniać i które formy pomocy mają najmocniejsze uzasadnienie w badaniach.

Czym jest stres cukrzycowy

Autorzy definiują stres cukrzycowy jako emocjonalne obciążenie, które wynika z życia z cukrzycą i z samodzielnego jej leczenia. Chodzi o frustrację, zmartwienie, poczucie winy, wyczerpanie albo przytłoczenie związane z codziennym prowadzeniem choroby. To nie jest to samo co depresja – stres cukrzycowy dotyczy konkretnie wymagań, jakie stawia cukrzyca.

Wytyczne przygotował wielodyscyplinarny zespół, w którym znalazły się także osoby żyjące z cukrzycą. Pracowano według metodologii GRADE, a zalecenia dotyczące leczenia oparto na przeglądzie systematycznym i metaanalizach badań z randomizacją.

Jak oceniać stres cukrzycowy – 8 zasad dla zespołu leczącego

Część dotycząca oceny ma formę zasad dobrej praktyki. Według wytycznych pracownicy ochrony zdrowia powinni:

1. rozmawiać o emocjonalnej stronie cukrzycy podczas każdej wizyty, jako o stałym elemencie opieki skoncentrowanej na pacjencie;
2. pytać o stres cukrzycowy pytaniami otwartymi, dotyczącymi obciążenia i trudności, jakie niesie życie z cukrzycą;
3. oceniać stres cukrzycowy za pomocą rzetelnego, zwalidowanego narzędzia (kwestionariusza);
4. oceniać go i monitorować regularnie – co najmniej raz w roku – a także przy ważnych wydarzeniach życiowych i dużych zmianach w leczeniu;
5. omówić wynik oceny z pacjentem niezależnie od tego, jaki jest;
6. zapisać wyniki w dokumentacji i przekazać je pozostałym członkom zespołu leczącego;
7. przy podwyższonym stresie cukrzycowym ustalić z pacjentem wspólny plan dalszych kroków;
8. umieć zaoferować wsparcie psychologiczne i wiedzieć, kiedy skierować do specjalisty.

Co pomaga – zalecenia dla cukrzycy typu 1

Zalecenia dotyczące leczenia mają charakter warunkowy (w terminologii GRADE: „sugerujemy”). Oznacza to, że korzyść w badaniach była widoczna, ale nie musi dotyczyć każdej osoby. Dla dorosłych z cukrzycą typu 1 autorzy sugerują:

• interwencje psychologiczne jako uzupełnienie standardowej opieki (pewność danych: niska);
• ciągłe monitorowanie glikemii (CGM) zamiast pomiarów glukometrem z palca (pewność danych: umiarkowana);
• systemy automatycznego podawania insuliny (AID) zamiast leczenia bez AID (pewność danych: umiarkowana).

Wytyczne nie sugerują natomiast dodawania samych interwencji psychoedukacyjnych do standardowej opieki u osób z cukrzycą typu 1 – dowody w tym zakresie oceniono jako bardzo słabe. Autorzy zaznaczają też, że jakość danych dla wielu form pomocy psychologicznej była niska lub bardzo niska.

U dorosłych z cukrzycą typu 2 warunkowo zalecane są interwencje psychologiczne, psychoedukacyjne i edukacyjne.

Co to oznacza w praktyce

Wytyczne nie zmieniają przepisów ani zasad refundacji w Polsce. Są wskazówką dla zespołów diabetologicznych: rozmowa o samopoczuciu ma być tak samo stałym elementem wizyty jak omówienie wyników HbA1c czy danych z sensora. Pacjent może też sam poruszyć ten temat – szczególnie przy zmianie sposobu leczenia, na przykład przy przejściu na pompę insulinową lub system zamkniętej pętli.

Wytyczne dotyczące stresu cukrzycowego uzupełniają opublikowane we wrześniu zalecenia ADA/EASD 2026 dla dorosłych z cukrzycą typu 1. O emocjach w chorobie piszę też we wpisie Cukrzyca a emocje: jak radzić sobie z lękiem i depresją, a o sensorach i pompach – w dziale o technologiach w cukrzycy.