Nowe zalecenia ADA/EASD 2026 dla dorosłych z cukrzycą typu 1

16 września 2026 r. Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne (ADA) i Europejskie Towarzystwo Badań nad Cukrzycą (EASD) opublikowały zaktualizowany konsensus dotyczący leczenia cukrzycy typu 1 u dorosłych. Dokument zastępuje wersję z 2021 r. i ukazał się jednocześnie w czasopismach „Diabetologia” i „Diabetes Care”. Wśród autorów jest prof. Tomasz Klupa z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zmiany dotyczą wszystkich dorosłych z cukrzycą typu 1 i zespołów, które ich leczą – najwięcej miejsca poświęcono technologiom: CGM i systemom automatycznego podawania insuliny.

Co to za dokument

Konsensus ADA/EASD to wspólne stanowisko dwóch największych towarzystw diabetologicznych na świecie. Autorzy piszą, że aktualizacja kładzie szczególny nacisk na włączanie nowych technologii do leczenia, a wszystkie rozdziały zostały poprawione o nowe dane i terapie – w tym te, które mogą opóźnić wystąpienie objawowej cukrzycy typu 1. Zakres poszerzono o badania przesiewowe w kierunku powikłań, otyłość i czynniki ryzyka chorób serca.

Dokument ma 16 rozdziałów – od diagnozy po leczenie w szpitalu. W Polsce lekarze opierają się przede wszystkim na corocznych zaleceniach Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, a konsensus ADA/EASD jest dla nich ważnym punktem odniesienia.

CGM i AID na pierwszym planie

Konsensus wprost określa ciągłe monitorowanie glikemii (CGM) jako standard u dorosłych z cukrzycą typu 1. Autorzy przywołują metaanalizę 24 badań: w porównaniu z samym glukometrem CGM obniżało HbA1c średnio o 3 mmol/mol (0,24%), wydłużało czas w zakresie docelowym (TIR) o 5,6% i skracało czas poniżej zakresu (TBR) o 2,4%. Dane z CGM powinny być pobierane i omawiane na każdej wizycie.

Niezależnie od CGM każdy potrzebuje glukometru z paskami oraz możliwości oznaczenia ketonów we krwi lub w moczu – z jasną instrukcją, kiedy i jak z nich korzystać.

W insulinoterapii preferowane są insuliny analogowe. Systemy AID, czyli pompa połączona z sensorem i algorytmem, zostały nazwane optymalną metodą podawania insuliny, jeśli są używane konsekwentnie. U osób na wstrzyknięciach zalecane są peny zamiast fiolek i strzykawek. Więcej o sprzęcie – w dziale o technologiach.

Cele glikemiczne mają być ustalane indywidualnie. Dla większości dorosłych właściwy jest cel HbA1c poniżej 53 mmol/mol (7,0%), a w danych z CGM – wskaźnik GMI poniżej 7,0% i zmienność glikemii (%CV) poniżej 36%. Jak HbA1c przekłada się na średnią glikemię, sprawdzisz w kalkulatorze HbA1c.

Leki wspomagające, otyłość i serce

Autorzy piszą, że dowody na skuteczność leków dodawanych do insuliny w poprawie glikemii są ograniczone i żaden z nich nie jest rutynowo zalecany. Badania z agonistami GLP-1 pokazały niewielki spadek HbA1c i masy ciała, ale też częstsze hipoglikemie i ketozę. Przy inhibitorach SGLT2 głównym problemem jest ryzyko kwasicy ketonowej.

Nowy rozdział o otyłości zwraca uwagę, że nadwaga i otyłość występują u osób z cukrzycą typu 1 co najmniej tak często jak w całej populacji. Leczenie ma obejmować zmianę nawyków, leki przeciwotyłościowe nowej generacji i – gdy są wskazania – chirurgię bariatryczną.

Ryzyko chorób serca i naczyń jest u dorosłych z cukrzycą typu 1 wyraźnie podwyższone i wymaga aktywnego działania: kontroli glikemii, ciśnienia, cholesterolu i masy ciała oraz rzucenia palenia. Autorzy zaznaczają, że leki z grup GLP-1 i SGLT2 mogą odegrać rolę w zapobieganiu chorobom serca, ale opierają się głównie na badaniach w innych grupach, np. u osób z cukrzycą typu 2. Badania w kierunku powikłań w oczach, nerkach i nerwach nie są potrzebne przez pierwsze 5 lat od rozpoznania.

Diagnoza i wczesne stadia cukrzycy typu 1

Konsensus przypomina, że dorośli z nowo rozpoznaną cukrzycą typu 1 często są błędnie diagnozowani jako chorzy na cukrzycę typu 2, co opóźnia leczenie insuliną i zwiększa ryzyko kwasicy ketonowej. W ustaleniu typu cukrzycy pomagają przeciwciała przeciwwyspowe i oznaczenie C-peptydu. Osobom w 2. stadium cukrzycy typu 1 (przed wystąpieniem objawów) może pomóc teplizumab – przeciwciało zarejestrowane m.in. w Europie, które opóźnia ujawnienie się choroby.

Co to oznacza w praktyce

• Konsensus nie zmienia polskich zasad refundacji – o dostępie do sensorów i pomp decydują przepisy krajowe.
• Warto przejrzeć z diabetologiem swoje cele (HbA1c, TIR, TBR) i raport z CGM, np. AGP.
• Dobrze mieć w domu paski do ketonów lub glukometr, który je mierzy – także przy CGM.
• Ciśnienie, cholesterol i masa ciała to według autorów stały element opieki, nie dodatek.
• Leki GLP-1 czy SGLT2 w cukrzycy typu 1 to decyzja wyłącznie z lekarzem. Więcej – w dziale o leczeniu.