Cukrzyca typu 1 u dzieci: eksperci chcą badań przesiewowych

Polskie Stowarzyszenie Diabetyków (PSD) opublikowało raport, z którego wynika, że ponad połowa dzieci z nowo rozpoznaną cukrzycą typu 1 trafia do szpitala w ciężkiej kwasicy ketonowej. Diabetolodzy i organizacje pacjentów proponują ogólnopolski program wczesnego wykrywania choroby – u dzieci w ramach bilansu 6-latka, a u młodzieży i dorosłych z grup ryzyka w poradniach specjalistycznych. To propozycja skierowana do Ministerstwa Zdrowia, a nie obowiązujące rozwiązanie.

Dlaczego późna diagnoza jest groźna

Cukrzyca typu 1 rozwija się po cichu: układ odpornościowy stopniowo niszczy komórki trzustki wytwarzające insulinę, a pierwsze stadia choroby nie dają objawów. Gdy pojawiają się silne pragnienie, częste oddawanie moczu, chudnięcie i osłabienie, niedobór insuliny bywa już głęboki. Wtedy łatwo o kwasicę ketonową – ostre powikłanie, które zagraża życiu i wymaga leczenia w szpitalu.

Raport PSD „Wielki problem małych i dużych Polaków. Ogólnopolski program wczesnego wykrywania cukrzycy typu 1 jako inwestycja w przyszłość” ukazał się z okazji listopadowego Miesiąca Świadomości Cukrzycy. Zwraca uwagę, że problem dotyczy także dorosłych – część z nich przez lata jest leczona jak przy cukrzycy typu 2, zanim ktoś wykona badania w kierunku typu 1. Opisane w raporcie przypadki obejmują m.in. dziecko, u którego objawy wzięto za padaczkę, a cukrzycę rozpoznano dopiero przy glikemii ok. 600 mg/dl. Jak rozpoznać niepokojące sygnały, opisuje tekst o pierwszych objawach cukrzycy.

Co proponują eksperci

Plan zakłada dwie ścieżki badań:

• Populacyjna u dzieci – badanie autoprzeciwciał typowych dla cukrzycy typu 1 przy bilansie 6-latka w POZ. Krew pobierana w czasie bilansu wystarczyłaby do testu z suchej kropli krwi na bibule, bez dodatkowego kłucia dziecka i bez budowania nowej infrastruktury.
• Celowana w AOS – dla dzieci i dorosłych z grup ryzyka oraz pacjentów z niejednoznacznymi objawami, w powiązaniu z unijnymi zaleceniami dotyczącymi bilansów kardiologicznych.

Prof. Małgorzata Myśliwiec, kierownik Katedry i Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii GUMed i wiceprzewodnicząca Sekcji Pediatrycznej PTD, podkreśla, że ścieżka przez bilans 6-latka „opiera się na wykorzystaniu istniejącej już infrastruktury”. Autorzy wskazują też przykład Włoch, gdzie od września 2023 r. bada się dzieci w wieku 1–17 lat w kierunku cukrzycy typu 1 i celiakii. Jako możliwe źródło finansowania proponują część wpływów z opłaty cukrowej.

Na czym opiera się propozycja

Podstawą jest polski udział w europejskim programie EDENT1FI, w ramach którego w Warszawie i Katowicach badano dzieci w kierunku przedobjawowej cukrzycy typu 1. Autoprzeciwciała wykryto u 0,44–0,47% przebadanych. Według ekspertów żadne z wykrytych dzieci nie trafiło do szpitala z ciężką kwasicą ketonową, a część dzieci w 2. stadium choroby zakwalifikowano do leczenia teplizumabem – lekiem, który może opóźnić konieczność podawania insuliny. Więcej o samym programie w tekście o wynikach EDENT1FI.

Wczesne wykrycie choroby daje też dostęp do badań nad nowymi terapiami. Prof. Myśliwiec wymienia m.in. prowadzone w Polsce badanie terapii limfocytami T-regulatorowymi u dzieci od 3. roku życia – więcej o polskiej terapii Treg w tekście o projekcie PolTREG.

Co to oznacza w praktyce

Na razie nic się nie zmienia: badania autoprzeciwciał nie są elementem bilansu 6-latka, a decyzja o ewentualnym programie należy do Ministerstwa Zdrowia. Rodzice dzieci z rodzinnym obciążeniem cukrzycą typu 1 mogą zapytać pediatrę lub diabetologa o dostępne programy badań i badania kliniczne. Kluczowe pozostaje szybkie zbadanie glikemii, gdy u dziecka pojawią się silne pragnienie, częste oddawanie moczu i chudnięcie.