W skrócie
- Nie ma jednego schematu dla wszystkich. Dawki leków i insuliny przed kolonoskopią ustala diabetolog razem z ośrodkiem, który wykonuje badanie.
- Najczęstsze ryzyko to hipoglikemia przy ograniczeniu jedzenia i hiperglikemia przy stresie oraz płynach z cukrem, dlatego glikemię mierzysz częściej niż zwykle.
- Leki z grupy SGLT2 (flozyny) i GLP-1 wymagają osobnej decyzji lekarza, często z wyprzedzeniem kilku dni.
- Badanie zwykle planuje się rano, a przy cukrzycy warto o to poprosić już przy rejestracji.
Kolonoskopia to badanie, które w cukrzycy typu 2 ma duży sens: ryzyko raka jelita grubego jest u osób z cukrzycą typu 2 nieco wyższe niż w populacji ogólnej. Problemem bywa nie samo badanie, tylko przygotowanie, bo dzień na diecie płynnej i środek przeczyszczający zaburzają rytm posiłków i leków. Poniżej zasady ogólne i przykład, jak wygląda to w praktyce. Szczegółowy plan zawsze dostajesz od ośrodka i diabetologa.
Jak wygląda przygotowanie, krok po kroku
Zalecenia różnią się między szpitalami, więc traktuj poniższy zarys jako orientacyjny. Europejskie towarzystwo endoskopii (ESGE) w wytycznych z 2019 roku zaleca podział preparatu przeczyszczającego na dwie dawki (część wieczorem, część rano w dniu badania) oraz dietę ubogoresztkową dzień przed badaniem. Wiele ośrodków stosuje dietę ubogoresztkową przez 1–3 dni, a potem dietę płynną.
| Etap | Co zwykle się dzieje | Uwaga przy cukrzycy |
|---|---|---|
| Kilka dni przed | Odstawienie produktów z drobnymi pestkami, ziarnami, pełnoziarnistego pieczywa. Ustalenie z lekarzem zmian w lekach. | Flozyny i leki GLP-1 omów z diabetologiem z wyprzedzeniem. Zapytaj też o metforminę i leki z grupy sulfonylomocznika. |
| 1–2 dni przed | Dieta ubogoresztkowa: biały ryż, białe pieczywo, jajka, chude mięso lub ryba, gotowane warzywa bez skórki. | Dalej licz węglowodany. Białe pieczywo i ryż szybciej podnoszą glikemię niż pełnoziarniste odpowiedniki, więc porcje trzymaj stałe. |
| Dzień przed | Dieta płynna (klarowna) i pierwsza dawka preparatu. | Mierz glikemię co najmniej kilka razy w ciągu dnia, a przy insulinie także przed snem i w nocy, jeśli lekarz tak zaleci. |
| Rano w dniu badania | Druga dawka preparatu, potem post do badania. | Nie przyjmuj porannych leków i insuliny „z automatu”. Dawki ustal wcześniej. |
| Po badaniu | Powrót do jedzenia, najpierw lekkie posiłki. | Zjedz posiłek z węglowodanami, wróć do leków według planu i skontroluj glikemię. |
Co pić i jeść dzień przed badaniem
Dieta klarowna to płyny, przez które widać światło: woda, klarowny bulion, słaba herbata bez mleka, klarowne napoje bez czerwonego i fioletowego barwnika. Część ośrodków dopuszcza też galaretkę bez owoców i rozcieńczony sok jabłkowy. To jedyny dzień, w którym cukier w płynach bywa celowy: gdy glikemia spada, szklanka klarownego soku jest tym, czym leczysz niedocukrzenie. Gdy glikemia jest w normie lub wysoka, wybieraj wodę, bulion i napoje bez cukru.
Sam preparat przeczyszczający na bazie PEG nie zawiera cukru, ale jego duża objętość i biegunka mogą utrudniać wchłanianie leków doustnych. Jeśli wymiotujesz lub nie możesz dokończyć preparatu, zadzwoń do ośrodka, zamiast czekać do rana.
Jeśli szukasz pomysłów na lekkie posiłki w okresie ubogoresztkowym, zajrzyj do wpisu co na kolację dla cukrzyka i pamiętaj, że w tym czasie ograniczasz błonnik, więc część produktów z tych list odpada.
Leki i insulina: o co zapytać lekarza
| Lek | Co bywa zalecane | Kto decyduje |
|---|---|---|
| Insulina długo działająca | Często zmniejszenie dawki, bo jesz mniej. Skala zależy od schematu i glikemii. | Diabetolog lub lekarz prowadzący |
| Insulina doposiłkowa | Pomijana, gdy nie jesz. Korekty tylko przy wysokiej glikemii i według zasad ustalonych wcześniej. | Diabetolog |
| Sulfonylomocznik (np. gliklazyd) | Zwykle pomija się dawkę w dniu bez jedzenia, bo rośnie ryzyko hipoglikemii. | Diabetolog |
| Metformina | W wielu protokołach pomija się ją w dniu badania, gdy nie jesz. | Diabetolog lub ośrodek |
| Flozyny (SGLT2) | Często odstawiane kilka dni wcześniej z powodu ryzyka kwasicy ketonowej przy głodzeniu i odwodnieniu. | Diabetolog i ośrodek |
| Leki GLP-1 (np. semaglutyd) | Spowalniają opróżnianie żołądka, więc mogą pogorszyć widoczność i zwiększyć ryzyko zalegania treści. Towarzystwa endoskopowe, w tym amerykańskie ASGE, rozważają zmiany w ich stosowaniu przed badaniem. | Diabetolog i endoskopista, najlepiej z wyprzedzeniem |
To tabela orientacyjna, a nie instrukcja. Przy tych samych lekach dwa ośrodki mogą dać różne zalecenia, bo zależy to od schematu, wyników HbA1c i chorób towarzyszących.
Hipoglikemia i hiperglikemia w trakcie przygotowania
Przy niedocukrzeniu (objawy: drżenie, pocenie się, głód, splątanie) zjedz lub wypij około 15–20 g szybkich węglowodanów, np. tabletki z glukozą albo szklankę klarownego soku, i sprawdź glikemię po 15 minutach. W dniu diety płynnej miej taki zapas pod ręką. Przy wysokiej glikemii (np. powyżej 250 mg/dl) wypij więcej wody i skontaktuj się z lekarzem, jeśli utrzymuje się po korekcie, a szczególnie gdy pojawiają się nudności lub oddech o zapachu acetonu.
Na co uważać
Odwodnienie. Biegunka po preparacie i brak jedzenia nasilają je, a przy cukrzycy i lekach moczopędnych lub flozynach może prowadzić do zaburzeń nerek i elektrolitów.,Samodzielne zmiany dawek. Nie zmieniaj ich bez ustaleń, ale też nie pomijaj leków „na wszelki wypadek”.,Jazda samochodem po badaniu. Jeśli badanie odbywa się w sedacji, nie prowadź przez resztę dnia, co ma znaczenie także dla bezpieczeństwa przy hipoglikemii.,Późny termin. Im dłużej trwa post, tym większe ryzyko wahań glikemii, dlatego warto prosić o termin rano.
Rozmawiaj z diabetologiem. Dzielę się wiedzą i swoim doświadczeniem, ale ilość węglowodanów w posiłkach, dawki insuliny i dietę zawsze dopasuj ze swoim lekarzem lub dietetykiem.
Źródła
- Hassan C. i wsp., Bowel preparation for colonoscopy: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Guideline – Update 2019, Endoscopy 2019.
- American Society for Gastrointestinal Endoscopy, stanowisko z 2025 roku dotyczące leków z grupy GLP-1 w okresie okołozabiegowym.
- Doncaster and Bassetlaw Teaching Hospitals NHS Foundation Trust, ulotka dla pacjentów z cukrzycą przygotowujących się do kolonoskopii (przykład lokalnego protokołu).
Dodaj komentarz