W skrócie
- Samo stężenie żelaza we krwi bywa mylące; do oceny gospodarki żelazowej służą ferrytyna, transferyna, TIBC i wysycenie transferyny (TSAT).
- Niedobór żelaza: ferrytyna niska, TIBC i transferyna wysokie; stan zapalny: ferrytyna prawidłowa lub podwyższona, transferyna obniżona, a CRP lub OB podwyższone.
- Wysycenie transferyny poniżej 16–20% sugeruje niedobór, a powyżej 45–50% przeładowanie żelazem.
- Krew pobiera się rano na czczo, a suplementy żelaza odstawia na 24–48 godzin przed badaniem.
Żelazo jest potrzebne do produkcji hemoglobiny, a jego niedobór to najczęstsza przyczyna niedokrwistości. Samo oznaczenie żelaza nie wystarcza, bo wynik zmienia się w ciągu dnia i po posiłku. Dlatego lekarz zleca pakiet badań. Ten wpis wyjaśnia, co oznaczają żelazo, transferyna, TIBC i TSAT, a ferrytyna ma osobny artykuł.
Które badania wchodzą w skład gospodarki żelazowej
| Badanie | Co mówi |
|---|---|
| Żelazo (Fe) | Stężenie w surowicy, zmienne w ciągu dnia |
| Ferrytyna | Zapasy żelaza w organizmie |
| Transferyna i TIBC | Zdolność wiązania żelaza; rośnie przy niedoborze |
| Wysycenie transferyny (TSAT) | Odsetek transferyny związany z żelazem; prawidłowo powyżej 16–20% |
Niedobór żelaza czy stan zapalny
| Parametr | Niedobór żelaza | Stan zapalny (niedokrwistość chorób przewlekłych) |
|---|---|---|
| Ferrytyna | Niska | Prawidłowa lub podwyższona |
| Żelazo | Niskie | Niskie |
| TIBC / transferyna | Wysokie | Obniżone |
| CRP / OB | Prawidłowe | Podwyższone |
Według portalu Amed przy wysokim CRP ferrytyna staje się mniej wiarygodnym wskaźnikiem zapasów żelaza, bo jest białkiem ostrej fazy i rośnie przy zapaleniu niezależnie od zapasów. Według MedMe podwyższona transferyna sugeruje niedobór żelaza, może też wynikać ze stosowania antykoncepcji hormonalnej lub z III trymestru ciąży, a obniżona z chorób wątroby, przewlekłego zapalenia, nowotworów lub zespołu nerczycowego.
Jak przygotować się do badania
Według Amed krew pobiera się rano na czczo. Suplementy żelaza odstaw na 24–48 godzin, unikaj intensywnego wysiłku i nie jedz wieczorem posiłków bardzo bogatych w żelazo. Przy aktywnym zapaleniu doustne żelazo może działać słabiej, a przy dużej niedokrwistości czasem potrzebne jest żelazo dożylne, o czym decyduje lekarz.
Żelazo a cukrzyca
Niedokrwistość z niedoboru żelaza może zafałszować HbA1c, dlatego przy nieprawidłowej morfologii lekarz opiera się na glikemii. Z kolei nadmiar żelaza i wysoka ferrytyna wymagają wyjaśnienia przyczyny, bo mogą towarzyszyć zapaleniu lub chorobom wątroby. Nie zaczynaj suplementacji bez badań.
Nie suplementuj żelaza „na wszelki wypadek”, bo nadmiar jest szkodliwy.,Nie interpretuj ferrytyny bez CRP, gdy masz infekcję lub stan zapalny.,Silne zmęczenie, bladość i kołatanie serca to powód do badań, a nie do suplementów z internetu.
Rozmawiaj z diabetologiem. Dzielę się wiedzą i swoim doświadczeniem, ale ilość węglowodanów w posiłkach, dawki insuliny i dietę zawsze dopasuj ze swoim lekarzem lub dietetykiem.
Źródła
- Amed, Ferrytyna i żelazo: jak odróżnić niedobór od stanu zapalnego.
- MedMe, Transferyna: badanie niedoboru żelaza i normy.
Dodaj komentarz