W skrócie
- Testosteron całkowity to według Poradnika Zdrowie około 12–40 nmol/l u mężczyzn i 1–2,5 nmol/l u kobiet; wolny testosteron mieści się odpowiednio w 174–902 i 10,4–45,1 pmol/l.
- Najwyższe stężenia są rano, dlatego krew pobiera się rano.
- Niski testosteron u mężczyzn wiąże się z większym ryzykiem chorób metabolicznych i cukrzycy typu 2, a wysoki u kobiet bywa objawem PCOS lub guza nadnerczy.
- SHBG to białko wiążące testosteron; razem z testosteronem pozwala ocenić jego aktywną frakcję i często jest obniżone przy insulinooporności.
Testosteron jest hormonem płciowym obecnym u mężczyzn i kobiet, choć w innych stężeniach. Jego badanie zleca się przy zaburzeniach libido i płodności, nieregularnych miesiączkach, nadmiernym owłosieniu u kobiet oraz przy podejrzeniu zaburzeń przysadki lub jąder. Ten wpis zastępuje osobne artykuły o testosteronie i SHBG.
Normy testosteronu
| Grupa | Testosteron całkowity | Testosteron wolny |
|---|---|---|
| Mężczyźni | 12–40 nmol/l | 174–902 pmol/l |
| Kobiety | 1–2,5 nmol/l | 10,4–45,1 pmol/l |
Zakresy zależą od laboratorium, metody i wieku. Poradnik Zdrowie podaje je jako orientacyjne.
Niski testosteron
Niski poziom wiąże się z zespołem Klinefeltera, niewydolnością przysadki, niedoczynnością jąder, a u kobiet niedoczynnością jajników. Według Poradnika Zdrowie objawy to m.in. zmęczenie, apatia, obniżony nastrój, zanik libido i zmiana sylwetki. Niski testosteron zwiększa ryzyko chorób metabolicznych, cukrzycy typu 2 i śmiertelności, a z kolei otyłość i cukrzyca typu 2 mogą go obniżać.
Wysoki testosteron
U kobiet nadmiar testosteronu może wynikać z zespołu policystycznych jajników, guzów wirylizujących nadnerczy lub wrodzonego przerostu nadnerczy. Objawy to trądzik, nadmierne owłosienie, nieregularne miesiączki i męski typ owłosienia. Przy PCOS ryzyko insulinooporności i cukrzycy typu 2 jest wyższe, więc warto sprawdzić glukozę i HbA1c.
SHBG i testosteron wolny
SHBG (białko wiążące hormony płciowe) wiąże dużą część testosteronu we krwi. Dlatego testosteron całkowity może być prawidłowy, a aktywna frakcja zmieniona. SHBG często jest obniżone przy insulinooporności i otyłości, i wysokie przy chorobach wątroby i nadczynności tarczycy. O tym, czy oznaczyć testosteron wolny, SHBG lub oba, decyduje lekarz.
Jak przygotować się do badania
Krew pobiera się rano (stężenia są wtedy najwyższe), na czczo, bez intensywnego wysiłku i stresu. Powiedz lekarzowi o lekach i suplementach, w tym o biotynie, którą odstaw na 48 godzin. Przy niskim wyniku często powtarza się badanie dla potwierdzenia.
Nie zaczynaj suplementów „na testosteron” ani terapii hormonalnej bez diagnostyki.,Jeden niski wynik wymaga potwierdzenia, szczególnie przy infekcji lub niewyspaniu.,U kobiet z trądzikiem, nieregularnym cyklem i tyciem zbadaj także glukozę i insulinę.
Rozmawiaj z diabetologiem. Dzielę się wiedzą i swoim doświadczeniem, ale ilość węglowodanów w posiłkach, dawki insuliny i dietę zawsze dopasuj ze swoim lekarzem lub dietetykiem.
Źródła
- Poradnik Zdrowie, Testosteron: badanie poziomu, norma, nadmiar i niedobór.
Dodaj komentarz